Edebiyatın zaman ustası: Adalet Ağaoğlu

Kumaş tüccarı Hafız Mustafa Sümer ile İsmet Sümer’in kızı Ağaoğlu, 23 Ekim 1929’da Ankara’nın Nallıhan ilçesinde dünyaya geldi. Nüfus cüzdanında …

Kumaş tüccarı Hafız Mustafa Sümer ile İsmet Sümer’in kızı Ağaoğlu, 23 Ekim 1929’da Ankara’nın Nallıhan ilçesinde dünyaya geldi. Nüfus cüzdanında asıl ismi Fatma İnayet olan usta müellif, üniversite yıllarında, mahkeme kararıyla ismini Adalet olarak değiştirdi.

Ağaoğlu, yazılarını evlenmeden evvel Adalet Sümer, evlendikten sonra da bir müddet Adalet Sümer Ağaoğlu isimleriyle kaleme aldı, ayrıyeten Parker Quinck, Remüs Telada takma isimlerini da kullandı.

EĞİTİM HAYATI

İlkokulu Nallıhan’da okuyan müellif, Ankara Kız Lisesinde okurken birinci şiir ve yazılarını kaleme almaya başladı. Yazı ile münasebetini “arkadaşlık” olarak tanımlayan usta edebiyatçı, verdiği bir röportajda, O denli bir arkadaşlık ki insan bir sefer başladı mı duramıyor artık. Bir yandan da yazarak öğrendiğim kadar hiçbir yerden öğrenmedim. Artık o denli bir şey ki yazmak, sigara tiryakiliğinden daha büyük bir tiryakilik. Gerçekten. Ben elimden düşürmediğim sigarayı kolay kolay bıraktım, hiç de aramadım. Lakin yazmayı bırakamadım. Tiryakilik o dereceydi. Artık yaklaşık 2 yıldır konuttan dışarı çıkamıyorum. Yeniden de yazmadan duramıyorum. Yazmak, su içer üzere içimden geliyor daima.” sözlerini kullanmıştı.

BİRİNCİ ŞİİRLERİ

Liseyi bitirdiği 1946 ile 1947 ortasında Ulus gazetesinde tiyatro tenkitleri kaleme alan Ağaoğlu, 1948’de birinci şiiri “Gölgeler”in yayınlandığı Kaynak mecmuasında 1950’ye kadar şiirlerini okuyucuyla buluşturdu.

TİYATRO OYUNLARI YAZDI

Başarılı edebiyatçı, 1950’de Ankara Üniversitesi Lisan ve Tarih Coğrafya Fakültesi Fransız Lisanı ve Edebiyatı Kısmını bitirdi.

Şiirin yanı sıra tiyatro oyunlarına da yönelen Ağaoğlu, Ankara Radyosu’nda vazifeye başladığı 1951’de, birinci radyo oyunu “Aşk Şarkısı”nı yazdı. Radyoda bir müddet dramaturg olarak çalışan müellif, daha sonra Radyo Tiyatrosu Müdürü oldu.

Başarılı müellif, 1961’de tiyatro oyuncusu ve direktör arkadaşları Kartal Tibet, Üner İlsever, Çetin Köroğlu ve Işık Sabuncu ile Ankara’nın birinci özel tiyatrosu “Meydan Sahnesi”ni kurdu, ayrıyeten Meydan Sahne Mecmuası’nı çıkardı.

“BİR PİYES YAZALIM”

Sevim Uzungören ile kaleme aldığı “Bir Piyes Yazalım” yapıtının Ankara’da sahnelenmeye başladığı 1953’te, tiyatro konusundaki görgü ve bilgisini artırmak üzere Paris’e giden muharrir, 1954’te mühendis Halim Ağaoğlu ile evlendi ve eşinin 2018’deki vefatına kadar evlilikleri devam etti.

Müellifin, yaşadığı etraftan edindiği müşahedeler üzerine kurduğu “Evcilik Oyunu” yapıtı 1963-1964 döneminde Ankara’da sahnelendi.

TRT’nin kurulmasının akabinde program uzmanı ve daire başkanlığı misyonlarında bulunan Ağaoğlu, 1971’e kadar TRT’de çalıştı.

YAPITLARI PEK ÇOK LİSANA ÇEVRİLDİ

Yazdığı oyunlarla 1960 ve 1970’li yılların önde gelen oyun müelliflerinden biri olan Ağaoğlu’nun yapıtları, Almanca, Slovakça, İngilizce, Hollandaca ve Bulgarcaya çevrildi. Ağaoğlu, kaleme aldığı oyunlarda, toplumun problemlerine, aktüel gelişmelere hassas bir tutum sergiledi.

Adalet Ağaoğlu, 1970’lerden itibaren roman ve öykü yazarlığına yöneldi, “Ölmeye Yatmak” isimli birinci romanını 1973’te, “Yüksek Gerilim” isimli birinci kıssa kitabını ise 1974’te okuyucunun beğenisine sundu.

DAR VAKİTLER…

“Dar Zamanlar” alt başlığıyla yayımlanan “Ölmeye Yatmak”, “Bir Düğün Gecesi” ve “Hayır…” isimli üç romanında, vakti yazdığı romanların en değerli figürü haline getiren müellif, Çağdaş Türk romanında “zaman ustası” olarak kıymetlendirilir oldu.

Unutulmaz edebiyatçı, romanlarında çoklukla aydınların problemlerini ve münasebetlerini ele alırken, Ölmeye Yatmak’ta, cumhuriyet periyodunun hükümran ideolojisinin, kentsoylu toplumsal kesitler üzerindeki tesirlerini ve tutarsızlıklarını işledi.

Yaptığı bir açıklamada, yaşadığı devirde uğradığı sansür nedeniyle tiyatro oyunu yazmayı bırakıp roman yazmaya yöneldiğini belirten usta kalem, şunları kaydetmişti:

“KİTABIM İÇİN MAKUS ŞEYLER YAZDILAR”

“İlk romanım çıktığı vakit devrin en ünlü eleştirmenleri çok makus şeyler yazdılar bu kitap için. Ama ben sokakta yürürken okurun ‘İyi ki Ölmeye Yatmak’ı yazdınız. Ne kadar öbür bir roman.’ deyip beni yoldan çevirdiği oldu. Ben okura karşı sorumluluk duydum. İnan ki sizlerin bana ne diyeceğini, en çok bunu düşünürüm. O sorumluluğu daima duydum. 90 yaşında hala duyuyorum. Bu katlandı, hiç bitmedi. Ben okurum sayesinde var oldum. Eleştirmenler sayesinde var olmadım. Biz bu türlü buluştuk.”


FİKRİMİN İNCE GÜLÜ SİNEMAYA UYARLANDI

Yaklaşık 20 yıl roman, öykü ve denemeler yazan Ağaoğlu, 1991’de “Çok Uzak Fazla Yakın” isimli yapıtıyla oyun yazarlığına dönüş yaptı.

Müellifin, “Fikrimin İnce Gülü” romanı, “Sarı Mercedes” ismiyle 1993’te Tunç Okan tarafından sinemaya uyarlandı.

Ağaoğlu, 1996’da, parkta otururken bir otomobilin kendisine çarpması sonucu ağır yaralandı, Türkiye’de ve Türkiye dışında uzun bir tedavi periyodu geçirdikten sonra sıhhatine kavuştu.

ÖDÜLLÜ MÜELLİF

New York’ta 1969’da yayımlanan The Reader’s Encyclopedia of World Drama isimli tiyatro ansiklopedisinde dünya tiyatro müellifleri ortasında anılan muharririn “Yaşamak” isimli oyunu, Fransız ve Alman radyolarında yayımlandı.

“Üç Oyun” yapıtıyla 1974’te TDK Tiyatro Mükafatını alan Ağaoğlu, “Yüksek Gerilim” ile 1975’te Sait Faik Öykü Armağanını, “Bir Düğün Gecesi” ile 1979’da Sedat Simavi Vakfı Edebiyat Mükafatını, 1980’de Orhan Kemal Roman Armağanını ve Madaralı Roman Mükafatını kazandı.

Başarılı müellif ayrıyeten “Çok Uzak Fazla Yakın” ile 1992’de Türkiye İş Bankası Edebiyat Büyük Mükafatını, 1995’te Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Büyük Mükafatını, “Romantik Bir Viyana Yazı” ile 1996’da Aydın Doğan Vakfı Edebiyat Mükafatını, 1997’de NTV Yılın Müellifi Mükafatını, 1999’da ise Aziz Nesin Mükafatını aldı.

OYUNLARI

“Bir Piyes Yazalım” (S. Uzgören ile, 1953), “Evcilik Oyunu” (1964), “Tombala” (Türk Lisanı mecmuası, 1967), “Çatıdaki Çatlak” (1969), “Üç Oyun” (1973), “Kendini Yazan Şarkı” (1977), “Oyunlar” (1982), “Çok Uzak Fazla Yakın” (1991), “Duvar Öyküsü” (1992), “Şiir ve Sinek” (1992), “Oyunlar I-II” (1993), “Toplu Oyunlar” (1996).

ROMANLAR

Ölmeye Yatmak” (1973), “Fikrimin İnce Gülü” (1976), “Bir Düğün Gecesi” (1979), “Yaz Sonu” (1980), “Üç Beş Kişi” (1984), “Göç Temizliği” (1985), “Hayır…” (1987), “Ruh Üşümesi” (1991), “Romantik Bir Viyana Yazı” (1993), “Dert Dinleme Uzmanı” (2014)

ANI VE KISSALAR

“Damla Damla Günler” (2004), “Yüksek Gerilim” (1974), “Sessizliğin Birinci Sesi” (1978), “Hadi Gidelim” (1982), “Hayatı Savunma Biçimleri” (1997), “Toplu Hikayeler I” (2001), “Toplu Hikayeler II” (2001)

DENEME, TENKİT, SÖYLEŞİ

“Geçerken” (1986), “Gece Hayatım” (1992), “Karşılaşmalar” (1993), “Başka Karşılaşmalar” (1996), “Öyle Karışıklıkta Bu türlü Karşılaşmalar” (2002)

DERLEMLERİ

Güner Sümer / Toplu Yapıtları I-II (1983), Seçmeler (1993)

Çevirileri: “Mezarsız Ölüler (J. P. Sartre 1962), Kafkas Tebeşir Dairesi (B. Brecht,1963), Durand Bulvarı (Armand Salcrou, 1967), Amerikano Manyaklar (Razvani, 1973)

OYUNLAR II

Bir Piyes Yazalım” – 1953, “Yaşamak” 1955, “Evcilik Oyunu” 1964, “Tombala” 1967, “Çatıdaki Çatlak” 1969, “Sınırlarda” 1969, Üç Oyun: “Bir Kahramanın Ölümü”, “Çıkış”, “Kozalar” – 1973, Kendini Yazan Şarkı” 1976, “Çok Uzak-Fazla Yakın” 1991,”Duvar Öyküsü” 1992, “Fikrimin İnce Gülü” 1996, “Çağımızın Tellalı” 2011

Kaynak: EnsonHaber

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir