Greenpeace’den Zonguldak’ta Adil Dönüşüm Projesi

Greenpeace Akdeniz Zonguldak’ta bir adil dönüşüm kampanyası başlattı. Kömürlü termik santraller kaynaklı hava kirliliği nedeniyle çok önemli …

Greenpeace Akdeniz Zonguldak’ta bir adil dönüşüm kampanyası başlattı. Kömürlü termik santraller kaynaklı hava kirliliği nedeniyle çok önemli sıhhat meseleleri yaşanan Zonguldak, Covid-19’un Türkiye’yi de tehdit etmeye başladığı birinci günlerde, 30 büyükşehirle birlikte karantinaya alınmıştı. Önemli akciğer ve teneffüs yolu hastalıklarıyla uğraş eden kentlerin başında gelen Zonguldak’ta kömüre bağlı iktisat hem halk sıhhati hem de etraf, toplumsal refah ve iktisadi istikrar açısından alarm veriyor.

Zonguldak’ta yaklaşık 200 yıldır süren kömür madenciliği, başta demir-çelik sanayii olmak üzere, çeşitli bölümleri destekledi. Bir ekonomik bölüm olarak, kentin iktisadına ve toplumsal hayatına kıymetli katkılarda bulundu. Ülkeyi tenisle tanıştıran vilayetlerin başında gelen Zonguldak, bilhassa 1950ler ve 1980ler ortasında sosyo-ekonomik ve kültürel olarak en parlak devrini yaşadı. Lakin kömür madenciliği bir mühlet sonra kentte halk sıhhati, etraf, iktisat ve toplumsal yapı üzerinde olumsuz tesirler bırakmaya başladı. Madenlerde çalışan emekçiler ortasında kömür tozuna bağlı akciğer hastalıkları ve kas iskelet sistemi problemleri arttı, faciayla sonuçlanan maden kazaları yaşandı. Bilhassa kömürlü termik santrallerin kömür yakarak yarattığı hava kirliliği kronik bir sıkıntıya dönüştü, Zonguldak halkı ortasında çocukları bile etkileyen akciğer hastalıkları ve kanser hadiseleri artış gösterdi.

Bu tablodan yola çıkarak Zonguldak için diğer bir hayatı mümkün kılmayı amaçlayan Greenpeace, kenti tekrar canlandırmak için Adil Dönüşüm kampanyası başlattı. Bu projeyle Zonguldak’ın iklim ve etraf dostu ekonomik potansiyelinin ve istihdamının geliştirilmesi, doğal ve tarihi hoşluklarının tekrar ortaya çıkarılması, bölge turizminin canlandırılması, kentin tabiat, kültür ve sanatseverler için buluşma noktası haline getirilmesi hedefleniyor.

Zonguldak halkı, yüzünü aydınlık yarınlara dönmek istiyor

Greenpeace Akdeniz İklim ve Güç Proje Sorumlusu Onur Akgül, “Zonguldak için bir vakitler gelişim manasına gelen kömür, artık kent halkı için maddi ve manevi manada bir yıpranma sebebi, hayatı zorlaştıran bir faktör haline geldi. Zonguldak, adil bir dönüşümü, doğal hoşlukları ve kültürel istikametiyle ön plana çıkmayı hak ediyor. Zonguldak halkı, kömürlü termik santrallerden kurtulduğu, etraf dostu bir iktisat planlamasıyla yüzünü aydınlık yarınlara dönmek istiyor. Bu dönüşüm için belediyeler harekete geçmeli ve Zonguldak’ta iklim dostu bir iktisat ve kentsel tasarım stratejisini planlarına dahil etmeli. Biz de Zonguldak’ta adil dönüşüm sürecini desteklemek için bir kampanya başlattık. Bu alanda hazırladığımız geniş kapsamlı bir etraf ve halk sıhhati raporunu kamuoyuyla paylaştık. Ayrıyeten Zonguldak halkının ve kaçak madende çalışmak zorunda kalan insanların değişim taleplerini bahis alan videolarımızla toplumsal medyada kampanyamızı destekliyoruz” dedi. Akgül, belediye planında yer alması gereken aksiyonları şu halde sıraladı:

  • Zonguldak’ın alternatif ekonomileri geliştirecek formda tekrar tasarlanması,
  • Çalışanlar için adil geçiş fonu oluşturulması,
  • İklim dostu girişimcilere ve üreticilere hibe, kredi, vergi indirimi, işletme bilgisi & kapasite artırımı vb. teşvikler verilmesi,
  • Güç dönüşümünün önceliklendirilmesi; yenilenebilir güç alanında istihdam imkanlarının yaratılması ve mesleksel eğitimlerin verilmesi,
  • Bilhassa kömürle temaslı kesimlerde çalışanlar için bu eğitimlerin önceliklendirilmesi ve fiyatsız gerçekleştirilmesi,
  • Kömür nedeniyle atıl ve kirli duruma gelen yerlerin rehabilitasyonu, kente tekrar kazandırılması.

Zonguldak’ta hava kirliliği ve iş kazaları, esas vefat nedenleri ortasında yer alıyor

Greenpeace’in Zonguldak için hazırladığı etraf ve halk sıhhati raporundaki çarpıcı datalar şöyle:

  • Biri Türkiye’deki en büyük heyeti güce sahip, 4 kömürlü termik santralin bulunduğu Zonguldak’ta santraller, yılın çok büyük bir kısmında limit kıymetleri aşan partikül husus kirliliği yaratıyor. 2019 ve 2020 yılı PM10 datalarıyla yapılan tahlillerde, bilhassa termik santrale yakın konumlanmış Cumayanı ve Kuzyaka ölçüm istasyonu sonuçları Dünya Sıhhat Örgütü (DSÖ), AB ve Türkiye mevzuatına nazaran belirlenmiş günlük ortalama azamî 50 µg/m3 limitini ziyadesiyle aşıyor.
  • PM2.5 bilgileriyle yapılan tahlillerde DSÖ’nün belirlediği yıllık ortalama azamî 10 µg/m3 limitinin aşılarak 2019 ve 2020’de neredeyse üç katına ulaştığı görülüyor. PM2.5, saç telinden çok daha ince bir unsur olduğu için teneffüsle akciğerlere giderek direkt kana karışabiliyor.
  • Zonguldak’ta 2017, 2018 ve 2019’da gerçekleşen tüm ölümlerin ortalama yüzde 10’u hava kirliliğine bağlı. Kelam konusu üç yılda, Zonguldak’ta, hava kirliliği DSÖ’nün önerdiği standartlarda tutulabilseydi hava kirliliğine bağlı 1230 erken vefat önlenebilirdi.
  • TÜİK bilgilerine nazaran Zonguldak’ta Türkiye ortalamasının üzerinde seyreden kaba vefat suratı son 10 yılda yükseldi. Kentteki intihar suratı da Türkiye ortalamasının üzerinde.
  • Genç nüfus işsizlik ve hava kirliliği üzere nedenlerden dolayı kenti terk ediyor. Zonguldak’tan göç eden kesim içinde üniversite ve üzeri eğitime sahip nüfusun hissesi 2009’da yüzde 17 iken 2019’da bu oran yüzde 32’ye yükseldi. Yani her üç üniversiteliden biri kenti terk etti.
  • Nitelikli insan kaynağını süratle kaybeden Zonguldak’ta 2010’da yüzde 13 olan 60 yaş üstü kişi oranı, 2020’de yüzde 20’ye yükseldi.
  • Zonguldak’ta son 10 yılda meydana gelen iş kazaları, Türkiye geneli ile karşılaştırıldığında madencilik ve ilgili faaliyetlerde hem iş kazası sıklığı hem de iş kazası sonucu vefatlar yüksek. Zonguldak’ta yılda ortalama 4453 iş kazası oluyor, bu kazalar sonucu yılda 70 kişi iş göremez oluyor ve 21 mevt meydana geliyor. Bu sayılar çalışan nüfusla orantılandığında Türkiye geneline nazaran iş kazalarının 2,9 kat, iş göremezliğin 3,8 kat ve ölümlerin 2,4 kat daha fazla olduğu görülüyor.

Zonguldak’ta alternatif istihdam alanlarının yaratılması kaide

Özetle kömür, halk ve etraf sıhhati, ekonomik ve toplumsal hayat açılarından sürdürülebilir değil. Paris İklim Muahedesi (2015) bu gerçeği görünür kılmanın ötesinde, dünyanın geleceği için ülkelere ödev ve sorumluluklarını tanımlamış durumda. Global iklim krizi, dünya üzerinde fosil yakıtların artık kullanılmaması ve tarihteki yerini alması gerektiğini, yaşanan her felaketle insanlığa hatırlatıyor. Paris İklim Muahedesi sonrası bilhassa Avrupa’da pek çok gelişmiş ülke “kömürden çıkış” programlarını uygulamaya yıllar evvel devreye soktu. 14 AB ülkesi, en geç 2030 itibariyle kömürden çıkışı taahhüt etti. Almanya ise 2035 opsiyonlu olmak üzere, 2038’i kömürden çıkış tarihi olarak duyurdu.

Zonguldak vilayetini bugünlere getiren, lakin artık ekonomik yahut toplumsal muhtaçlıklarını karşılamadığı üzere kent sıhhatini da bozan kömür sanayisinin makul bir plan dahilinde ömrünü tamamlaması gerektiğini vurgulayan Greenpeace Akdeniz İklim ve Güç Proje Sorumlusu Onur Akgül, kelamlarına şöyle devam ediyor: “Sadece Zonguldak değil Türkiye’nin geneli için kömürlü termik santrallerin kapatılmasını merkeze alan “kömürden çıkış” programlarının en kısa müddette hayata geçirilmesi gerek. Kömür artık Zonguldak’ın muhtaçlığı olan ekonomik yeterliliği sağlayamıyor. Zonguldaklılar uzun müddettir bunun farkında fakat kentteki alternatif potansiyeller geliştirilmiş değil. Halk kentin eskisi üzere keyifli, geleceğe inançla bakan, toplumsal halini yine kazanmasını istiyor ve bunun da kömürle olmayacağının bilincindeler. Kömüre alternatif tabiat ve iklim dostu güç kaynaklarının ve iş alanlarının yaratılması kritik kıymet taşıyor. Zonguldak’ta seracılık, çiftçilik, arıcılık, tabiat sporları, balıkçılık üzere alanlar desteklenerek alternatif istihdam alanları geliştirilebilir. Doğal hoşluklara sahip Zonguldak’taki potansiyel ekoturizm fırsatları, bölgede alternatif iş imkanları yaratmak için değerli bir seçenek olabilir. Unutmayalım, Zonguldak için öbür hayat mümkün!”

Kaynak: (BHA) – Beyaz Haber Ajansı

Kaynak: Beyaz Haber Ajansı

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir