Hat Arap değil İslam sanatı

Birleşmiş Milletler Eğitim Bilim Kültür Örgütü’nün (UNESCO) geçtiğimiz ay Türkiye’nin müracaatıyla Hüsnühat sanatını, Türkiye’nin Somut Olmayan …

Birleşmiş Milletler Eğitim Bilim Kültür Örgütü’nün (UNESCO) geçtiğimiz ay Türkiye’nin müracaatıyla Hüsnühat sanatını, Türkiye’nin Somut Olmayan Kültürel Miras Listesine kayıt ettirmişti. Tıpkı ay içinde, insanlığın ortak mirası olarak ilan edilen Hüsnühat sanatı, Arap çizgi sanatı ismiyle UNESCO tarafından tekrar Somut Olmayan Kültürel Miras Listesi’ne alındı. Çizgi sanatını iki farklı başlık altında kültürel miras listesine alan UNESCO’nun bu kararı şaşkınlık oluşturdu. Sınır ve ebru sanatkarı, müellif Prof. M. Uğur Derman ve Sakarya Üniversitesi, Türk İslam Sanatları Tarihi ABD Öğretim Üyesi Prof. Dr. Mehmet Memiş UNESCO’nun kararını kıymetlendirdi.

Prof. M. Uğur Derman

Gündelik yazıyla sanat yazısı farklı

Prof. Derman, Hüsnühat’ın Arap harfleriyle yazıldığını vurgulayarak, “Bu harflerin aslı Arap. İslamiyet öncesi Hicaz’da kullanılıyor. Ancak hem o vakitte hem de İslam’ın birinci asırlarında sanat tarafından çok okuma yazma vasıtası olarak yeri var. İslamiyet başka ülkelere yayıldıktan sonra buralarda sanat tarafı ağır basmaya başlıyor. Bu işe daha fazla emek verenler Araplardan fazla İslam ülkeleri oluyor. Onun için biz Arap harflerine karşı ona İslam sınırı denmesini tercih ediyoruz. Lakin bugünkü Araplar, İslam çizgisi denilmesinden hoşlanmıyorlar. Bunu nasıl düzelttireceğimizi de bilemiyorum” diyor.

Prof. Dr. Mehmet Memiş

Prof. Dr. Memiş ise Osmanlı ve Araplarda kullanılan sınırın, tıpkı yazı sanatı olduğunu lisana getiriyor. “Hat, çizgi-yazı manasına geliyor. Gündelik yazıyla sanat yazısını farklı tutmak gerek. Arap çizgisi ile Osmanlının kullandığı Hüsnühat, asırlardır İslam kültürü içinde gelişen hoş yazı sanatını tabir ediyor. Bölgesel üslup farkları olsa da aslı prestijiyle aynı”

Çizgisi doruğa Osmanlı taşıdı

Türkiye, çizgi sanatındaki tarihi birikiminden hareketle İslam dünyasını temsilen “İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirası Listesine” geniş bir başlıkla başvurduğunu söylüyor Memiş. UNESCO’nun çizgi sanatını iki farklı isimle listeye almasını ise şu sözlerle pahalandırıyor, “Hüsnühat ile Arap çizgisinin farklı ayrı tescil etmesi ilgili mercilerin bu bahse tam manasıyla vâkıf olmamalarından kaynaklanıyor. Aslında sınır bir Kur’an sanatı olarak doğmuş ve gelişimini de Kur’an etrafında sürdürmüş. Arap yazısı İslam’a giren öbür milletlerin de bu alfabeyi kullanmasıyla bir İslam yazısı halini almış.

Sınır sanatına Müslüman milletlerin bir biçimde katkısı olmuş. Özellikle 15. asırdan itibaren Türklerin bu sanattaki öncü rolü, Arap ülkeleri ve dünya sanat etrafları tarafından kabul görmüş. Türklerin icat ettiği birtakım yazı cinsleri de bütün İslam dünyasında kullanılıyor. Belgeyi hazırlayan heyet, “Türk çizgi sanatı” üzere kapsamı daraltan bir başlık kullanmadı. Bu sanatı tarihindeki en üst düzeyine ulaştıran Osmanlı, “Hüsnühat” tabirini tercih etti.”

Kimlikle sınırlanamaz

UNESCO’nun kararını gözden geçirmesinin yerinde olacağını söz eden Memiş, “Bütün İslam dünyasının kutsal kitabı olan Kur’an, Arapça olduğu için Arap toplumuna mal edilemeyeceği üzere, Arap alfabesiyle uygulandığı için sınır sanatının Arap sanatı olarak etnik bir kimlikle isimlendirilmesi de yanlışsız bir yaklaşım değil. Çizgi sanatı, Arap dünyasını aşmış olan üniversal bir İslam sanatı. Ayrıyeten Türkçe ve Farsça üzere Arapça dışındaki lisanlarda da çizgi yapıtları veriliyor” diyor.

Kaynak: YeniŞafak

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir