Masallar Türk kültürünün temel taşlarıdır

“Anadolu Türk Masallarından Derlemeler” isimli kitabını daha evvel yayınlayan ve uzun yıllar boyunca kelamlı tarih alanında çok sayıda çalışmaya …

“Anadolu Türk Masallarından Derlemeler” isimli kitabını daha evvel yayınlayan ve uzun yıllar boyunca kelamlı tarih alanında çok sayıda çalışmaya imza atan Prof. Dr. Necati Demir’le Türk dünyasının masal algısını ve masallara olan gereksinimimizin nedenlerini masaya yatırdık. Prof. Dr. Necati Demir “Masallar Türk kültürünün temel taşlarından biridir” dedi.

Türk dünyası için masalların nasıl bir kıymeti var?

Yalnızca Türk dünyası için değil aslında tüm dünya için masalların ehemmiyeti var. Toplumlar yeni kuşakları istediği üzere yetiştirmek, onlara taraf vermek ister ve hayal eder. Bu türlü bir kuşak nasıl yetiştirecek, neyle yetiştirecek? Çocukları ve gençleri eğitebilmesi gerekir. Kendi kültürünün temel taşlarını çocuğa vermek ister. Yani masal bir sonraki kuşağın yetişebilmesi için, verimli kuşak olması için en kıymetli ögelerden bir adedidir. Öncelikle Türk dünyası için birinci derecede ehemmiyet taşlayan öge budur.

Bizim masallarımızda bilhassa üzerinde durulan problemler, bahisler var mı?

Biraz evvel bahsettiğim üzere masallar bir sonraki jenerasyonun ülkü bir halde yetiştirilmesi için temel ögelerden bir adedidir. Masalda güzellerle bir arada berbatlar de vardır. Yani masal palavra konuşanla, palavra konuşmayan adamı yan yana sunar. Bilhassa yardımseverliği, inançlı olmayı, verilen kelamı tutmayı, merhametli olmayı, hırsızlık yapmamayı, palavra konuşmamayı, büyüklere hürmet duymayı, küçüklere sevmeyi, hırsızlık yapmamayı, misafirperverliği, nankör olmamayı, yetimin hakkını yememeyi, dedikodu yapmamayı işler. Genel olarak da bütün bu iyi şeylerin üzerinde durur.

TÜRK DÜNYASINDAN 1638 MASAL

Türk dünyasının masallarının öteki milletlerine nazaran daha çok olduğunu söylememiz mümkün mü? Bütün milletlerin masallarından fazla olduğu, benim yaptığım çalışmayla da ortaya çıktı. Alman Grimm Kardeşler Masalları yaklaşık 211 masaldan oluşur. Arapların ise biliyorsunuz bin bir gece masalları var. Ancak benim araştırmamda da görüldüğü üzere 1638 tane masal bizim vatanımızda derlendi. Yani bu haliyle de bütün dünyadaki masal sayısının hepsinin önüne geçmiş oldu.

Sayının bu kadar yüksek olması bizim masalları önemsememizle de alakalı muhtemelen. Bunun temelinde ne var? Sizin araştırmanız esnasında gözünüze çarpan ayrıntılar var mı?

Geçmiş devirlerde şimdiki üzere okullaşma ya da örgün eğitim yok. Lakin bir halde nüfusunu eğitmesi de gerekiyordu. Bunun için bir şeyler yapılması lazım. Bu noktada büyükler deneyimlerini ortaya koyuyorlar. Köylerde de daima bir masal annesi bulunur. Yani topluluk içinde bir kişi bu mevzuda görevlendirilir.

Masal annesi nedir, nasıl bir işi vardır?

Çocuklar ve yetişkinler bu kişinin etrafında toplanarak ondan masallar dinler. Bir nevi okul üzeredir. Topluluğun gereksinimlerine nazaran kendilerinin de büyüklerinden öğrendiği masalları aktarır. Yani bu bir gereksinimden doğar ve eğitim aracıdır. Türk dünyasında bu kadar üzerinde düşünmesi ve bu kadar varlıklı olmasının sebebi budur. Şöyle düşününüz, çocuğunu iyi yetiştirmesi gerekiyor, iyi eğitim aldırabilmesi için de bu eğitim materyalini üretmek zorunda. Masallar bu türlü ortaya çıkıyor ve bizim vaktimize kadar da geliyor.

Zannediyorum ki renkli anlatım yapısı nedeniyle de hem yetişkinler hem de çocuklar yetişkinlerin dikkatini çekiyor.

Olay örgüsü bıkmadan dinlemeye çok uygun. Üstelik bu nedenle hayli akılda kalıcı. Ben araştırma sırasında bir teyze ile tanıştım. Hal-hatır sorduk. Birkaç ay önce merhum olan kocasının ismini sordum. Düşünün, 60 yıldan fazla tıpkı yastığa baş koymuş olduğu eşinin ismini hatırlayamadı. Ben de o denli olunca masalları da anlatamaz diye düşündüm. Lakin oraya kadar gittiğim için de kendisine masalları sorum. Teyze bize sekiz dokuz tane masal anlattı ve bunlar bütün olay örgüsü sağlam anlatılardı. Hiçbir detay eksik değildi. Bu duruma tabii masalın yapısı da neden oluyor. Zira kolay hatırlanabilir.

KELAMLI KÜLTÜRÜN İÇİNE DOĞDUM

Siz bu alanda çalışmaya nasıl başladınız?

Ben Ordu’nun Ulubey ilçesinde Kumanlar köyünde kelamlı kültürün içine doğdum. Benim köyüm bir orman köyü. İletişim ve ulaşım araçları bu derece gelişmiş değildi. Bu tıp yerlerde de kelamlı kültür çok canlı oluyor. Merhum babam çok varlıklı bir kelamlı kültür birikimine sahipti bu bakımdan. Annem de o denli. Onlar bu geleneği devam ettirmiş tahminen de geleneğin son temsilcileriydi. Annem ve babam anlattığı vakit çok farklı gelirdi bana. Ama içindeyken bu pahaların farkında değildim. Bunun bir zenginlik olduğunu bilmiyordum. Üniversite eğitimine başladığım vakit Halk Edebiyatına Giriş dersi vardı Prof. Dr. Saim Sakaoğlu hocamızın. Kelamlı kültür eserlerimizden olan masalları anlatıyordu. Anlattığı şeylerin bende bir karşılığı yaşadığım köyde dinlediklerimden ötürü vardı. Hocamız o vakitler kitle iletişim araçlarının çok yaygınlaşmaya başlamasından ötürü kelamlı kültür eserlerinin bir sonraki kuşağa geçemeyeceğinden, insanların uğraşlarının değiştiğinin, televizyonları takip ettiklerini anlatıyorlardı. Anladım ki 5 bin yıl öncesinden getirdiğimiz kelamlı kültür eserleri bir sonraki jenerasyona aktarılamayacak. Ben de Şubat tatilinde meskene döndüğümde hocamızın söylediklerinden sonra içinde yaşadığım zenginliğin farkındalığıyla hareket ettim. Birinci olarak 1985 yılında evvel annem ve babamdan bunları kayıt altına almaya başladım. Daha sonra da köydeki öbür insanlardan bu masalları dinledim. Çevre köylere gidip oralarda da araştırmalar yaptım. Bir ses kayıt cihazım da olmadığından onları defterime kaydettim. O defter hâlâ elimin altındadır. Üniversite bittikten sonra 1987 yılında Gaziantep Sarılsalkım Ortaokulunda öğretmenliğe başladım. Gaziantep’te de bunu devam ettirdim. Etrafta kim ne biliyor bilmiyor diye araştırmaya başladım. Hatta oradan derlediğim masallarla İnönü Üniversitesi’nin düzenlemiş olduğu masal derleme müsabakasında dereceye girerek bir maaş ödül almıştım. Artık öğretmen olduğum için maaşım da var, ses kayıt aygıtı aldım kendime. Otomobil olmadığı için köydeki çocuklar at otomobilleriyle beni öbür köylere götürürdü. Onlarla birlikte o çevreyi de derledik. Sonra Sivas’a geldim, buradaki üniversitede akademisyen olarak çalışmaya başladım. Tıpkı araştırmaya burada ve çevre vilayetlerde sürdürmeye devam ettim. Giderek birikimim arttı, bu da yüreğimi arttırdı. Yaptığım işin de farkına vardım. Çok büyük bir kelamlı kültür arşivini oluşturmuş oldum. Ben Türkiye’nin her 5 köyünden 3’üne gittim. Tüm bunları son temsilcilerinden aldım. En son temsilcilerden almış olmasaydım hepsi onlarla birlikte ahirete gitmiş olacaktı. Bin 638 masal, dünya rekoru.

Masallara olan tanınan yönelimleri göz önünde bulundurursak sizce Türk masallarının pahası bugün anlaşılıyor mu?

Başta da dediğim üzere masalın kıymeti bilhassa okul ve eğitimin imkânının olmadığı devirlerde çok fazlaydı. İnsanların, çocuklarını eğitmesi gerekiyordu. Bugün de yeniden kültürümüzü aktarma aracıdır. Fakat maalesef millet elindekini kaybetmeden bedelini anlamayacak. Ortada “Çocuklarımızı Batı’nın masallarıyla yetiştiriyoruz” diye üzülenler oluyor. Üzülmekte de haklılar zira Batı’nın bedelleriyle bizim kıymetlerimiz farklıdır. Örneğin Batıda “misafirperverlik” üzere bir kültür yoktur. Özetle masallar bin yıl evvel kıymetliydi artık de kıymetlidir. Beşerler bunun farkına varamasa da böyledir. Masallar Türk kültürünün temel taşlarından biridir.

Kaynak: YeniŞafak

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir