Sinemacının en eski sorusu: Neden film yapılır

Sanat ve sanatkar için soru sormak beslenmektir. Soru olmayan yerde üretimin imkanı olmaz. Soruyu sorun değil, kaynak olarak görmek gerek. Soru …

Sanat ve sanatkar için soru sormak beslenmektir. Soru olmayan yerde üretimin imkanı olmaz. Soruyu sorun değil, kaynak olarak görmek gerek. Soru, tahminen de yanıttan daha mühimdir. Aslında kıyas bile yanlış. Sanatkarın kaygısı bu olmamalı. Kendi keşif sürecini yürüten kişinin öncelik belirlemesi daha baştan özgünlüğüne ket vurması manasına gelir, ki bu da sanatın en büyük düşmanlarındandır.

Sorunun değerinin manası sinema üretim sistemlerinin çeşitliliğinde de kendini gösterir. Bu sebeptendir ki sinemaları temelde ikiye ayrırız; ticari sinemalar ve ticari olmayan (bağımsız) sinemalar.

Kırmızı halıda uzunluk göstermek artık bağımsız sinemaların de pazarlama teknikleri ortasında.

SANAT, SANAT İÇİN MİDİR?

Ticari sinemanın amacı ortadadır. Gaye ‘kazanmak’ olacağından sinema usulü de buna nazaran tasarlanır. Bağımsız sinemada ise amaç farklılaşır ve çoğalır. ‘Sanat sanat için midir, halk için midir’ sorusu da buradan doğar. Bu meşhur ve ‘yumurta mı tavuktan çıkar, tavuk mu yumurtadan’ minvalinde sonuçsuz kalmaya mahkum olan sorunsal şenlik sistematiğini ve bu mecraya yapılacak sinemaları de şekillendirir. Her eser gayesine nazaran dizayn edileceğine nazaran bu durum olağan karşılanabilir. Lakin ticari sinemanın karşısında bağımsız sinemanın hayat alanının şenlikler olması, vakitle şenlikleri de bir ticaret alanı haline getirdi. Bu türlü olunca da ‘festival için sinema yapmak’ üzere bir durum ortaya çıktı.

ŞENLİKLER NE İŞE FAYDA?

Sıkıntıyı daha sağlıklı anlayabilmemiz için şenliklerin sinema için ne tabir ettiğini anlamak gerekiyor.

Dünyanın her yerinde şenlikler, bağımsız sinemaların taltif edileceği, fon imkanlarının sağlanacağı, dal aktörlerinin bir ortaya gelip ‘network’ oluşturacağı tertipler olarak fonksiyon görür. Ticari bir sinemanın gişede beklenen izleyiciyi bulması gayesine ulaşması manasına gelir. Metot de sinemanın izlenmesi üzerine kurulur. Şenlik sinemalarının önceliği ise sinema sanatı ismine formül uygulayabilmek, bu sistemlerin yaşamasını sağlamak ve insanoğlunun sanat ile irtibatından mülhem olan düşünme ve insanlığa katkı sunma fonksiyonunu ayakta tutabilmektir. Hal bu türlü olunca ‘gişe izleyicisi’ dediğimiz standardı sinema salonuna çekemeyecek eserler ortaya çıkar. Haliyle de gişeden elde edilen gelir, sinemanın yapılmasına da üreticilerin hayatta kalmasına da yetmez. Bu noktada şenliklerin fonksiyonelliği devreye girer.

ŞENLİĞE NAZARAN SİNEMA YAPMAK!

Şenliklerin sinema sanatının ayakta kalmasına ismine ortaya koyduğu bu yarar, tanınan kültürün tesiri, sistemin mekanikleşmesi ve finans kaynaklarıyla bağ kurulma zarureti üzere sebeplerle olumsuz görünümlere da yol açıyor. Şenlikler tarafından kabul görmek, iyi ve özgün sinema yapma amacının önüne geçiyor. Maddi ve manevi taltif mecburiyeti, bilhassa genç sinemacıları içinden çıkamayacakları bir çarkın dişlileri ortasında kaybolmaya itiyor. Ve bu biçimde de ‘festivale nazaran sinema yapmak’ üzere bir durum ortaya çıkıyor.

Halbuki direktör (bağımsız sinemada sinemalar direktörleriyle anılır), özgün bakışı ile sinema sanatının insanlık ile ortasındaki bağı kuvvetlendirmek durumunda olmalı. Sanat dediğimiz olgu geçmiş, gelecek ve bugün ortasındaki kuvvetli bağı oluşturması, yeni bağlar tesis etmesi açısından hayati derecede tesire sahip. Vaktin ruhu bakımından değerlendirildiğinde sinema, vaktimizin ve geleceğimizin en tesirli sanat kolu olma hüviyetiyle karşımızda duruyor.
Yani bir sinema insanlığa karşı da mesuldür.

BAĞIMSIZ SİNEMA PAZARLAMAYA TESLİM Mİ OLUYOR?

Bu çok boyutlu alaka ağında sinemanın neye hizmet ettiği ve kalıcılığı açısından istikrarlar gözetmesi gerekebiliyor. İster istemez, ticari sinemanın en kıymetli ögesi olan ‘pazarlama’ şenlik sinemalarının de olmazsa olmazı haline geliyor. Ferdî temaslar, sinemanın konusu, politik durumlar, direktörün dünya görüşü ve daha

birçok problem istikrarları etkiliyor. Her şenliğin bir karakteri olduğu için de bir sinemanın her şenlikte taltif görmesi beklenemez.

MÜSPET AYRIMCILIK DAYATMAYA VARIYOR

Problemin bir diğer boyutu ve görüntüyü etkileyen yüklü konulardan biri de dünyanın içinden geçtiği politik sorunlar. Mesela ABD’de siyah-beyaz ayrımının hala yapıldığı yarım asır öncesinde bu hususta bir sinema yapmak ya da bu konuya dair politik açıklamalarda bulunmak sinemanın yazgısını etkilerdi. Bugünlerde de o denli olmakla bir arada ‘pozitif ayrımcılık’ hususları değişkenlik gösterebiliyor. Ve bir vakit sonra bunlar dayatmaya yol açıyor. Global sanat ve şenlik algısının güzel gördüğünü olumsuzlamak da emsal biçimde karşıt tesir yapabiliyor.

O HALDE NEDEN SİNEMA YAPILIR?

İşte bu durumda başa dönüp sormamız gerekiyor; neden sinema yapılır? Bu soru, ele aldığımız açıdan bakılınca ‘nereye sinema yapılır’ haline de dönüşebilir. Sorular çoğalabilir. Ama temel sıkıntıyı atlamadan devam etmek gerekir. Çünkü sinema, bir düşünme hareketidir. Direktörün, izleyiciyi kendisiyle birlikte düşünmeye davet ettiği iştiraktir. Bir sinema yalnızca bugüne hitap etmez. Etmemeli. Sinema hareketi, yapıldığı vaktin çok ötesinde gelecek ile geçmiş ortasında bir temastır birebir vakitte. Kendisine, toplumuna, insanlığa yararlı olmak ve ‘ideal’ hayat için çabalayan insanın, içinde bulunduğu kuralları anlamlandırmasına yardımcı olan sinema, ortaya koyduğu sorularla yanıtlara kapı ortalar ve eşyanın hakikatinin izindeki serüvene katkı sunar.

Bağımsız sinema yapmanın, sinema sanatı yolunda ilerlemenin maksadında olan her direktör de bu izlek üzere gitmeli. Hal bu türlü olunca ne için sinema yapıldığı ya da yapılması gerektiği soruları zaten yanıtını bulur.

Kaynak: YeniŞafak

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir